8. sınıf · Fen Bilimleri · DNA ve Genetik Kod
Kalıtım konu anlatımı
Kalıtım, özelliklerin genler aracılığıyla kuşaklar arasında aktarılmasıdır. Genotip bireyin ilgili özelliğe ait gen dizilişini; fenotip ise gözlenen özelliğini anlatır. Tam baskınlık örneklerinde baskın alel büyük, çekinik alel küçük harfle gösterilir. Aa genotipli birey heterozigottur; Aa × Aa çaprazlamasında olası genotipler AA, Aa, Aa, aa olarak bulunur. Fenotip oranını hesaplarken baskınlık durumu ve soruda verilen koşulları dikkatle oku.
Bu konudan soru çöz →Temel kural
Tam baskınlıkta Aa × Aa genotip oranı 1 AA : 2 Aa : 1 aa; fenotip oranı 3 baskın : 1 çekiniktir.
Konuyu öğren
Alel harflerini tanımla
A baskın, a çekinik aleli göstersin; AA ve aa homozigot, Aa heterozigottur.
Her ebeveynin gametini yaz
Aa ebeveyni A veya a aleli taşıyan gamet oluşturabilir; çaprazlama tablosu bunları eşleştirir.
Genotip ile fenotipi ayır
AA ve Aa genotipleri farklıdır fakat tam baskınlıkta aynı baskın fenotipi verebilir.
Olasılığı oranla hesapla
Dört eş olasılıklı kutudan birini seçmek %25’tir; tablo kesin çocuk sırasını söylemez.
Çözümlü örnek
Örnek durum: Mor çiçek rengi beyaza tam baskın. İki heterozigot (Aa) mor çiçekli bitki çaprazlanıyor.
Soru: Çekinik beyaz çiçekli yavru olasılığı kaçtır?
Yanıt: 1/4 yani %25.
- Her ebeveynin olası gametleri A ve a’dır.
- Tabloda AA, Aa, Aa, aa kombinasyonları bulunur.
- Yalnız aa çekinik fenotip gösterir: 4 olasılığın 1’i → 1/4.
Çalışma önerisi
Önce gametleri yaz, sonra çaprazlama kutularını doldur. Fenotipi genotipten sonra yorumla.
Aa genotipini “çekinik özellik taşıdığı için çekinik görünür” sanmak.
Kendini kontrol et
Tam baskınlık varsa AA ve Aa baskın fenotip; yalnız aa çekinik fenotiptir.