8. sınıf · Türkçe · Dil Bilgisi
Cümle Türleri konu anlatımı
Bir cümle farklı ölçütlerle sınıflandırılabilir: yüklemin türüne göre isim/fiil, yüklemin yerine göre kurallı/devrik/eksiltili, anlamına göre olumlu/olumsuz/soru/ünlem ve yapısına göre tek veya birden çok yargı içeren biçimler. Bu sınıflamalar birbirinin yerine geçmez. Soru yalnız “yüklemin yerine göre” diyorsa olumlu mu olumsuz mu olduğuna bakmak gereksizdir. Önce istenen sınıflamayı belirle.
Bu konudan soru çöz →Temel kural
Bir cümle aynı anda fiil cümlesi, kurallı ve olumlu olabilir; etiketler farklı ölçütlere aittir.
Konuyu öğren
Ölçütü oku
Tür, yer, anlam veya yapı mı soruluyor? Çözümün ilk adımı soru kökünde bu kelimeyi bulmaktır.
Fiil mi isim mi?
“Döndük” çekimli fiil; “Bugün hava güzeldi” isim yüklemi içerir.
Yüklemin yerine bak
Yüklem sondaysa kurallı, sonda değilse devrik; söylenmeyip anlamdan tamamlanıyorsa eksiltili olabilir.
Yapı sorusunda yargıları say
Fiilimsi ve farklı yargı ilişkilerini göz önüne al; yalnız cümlenin uzunluğuna bakma.
Çözümlü örnek
Örnek durum: “Akşam erkenden eve döndük.”
Soru: Bu cümle yüklemin türü, yeri ve anlamı bakımından nasıldır?
Yanıt: Fiil cümlesi, kurallı cümle, olumlu cümle.
- “Döndük” çekimli fiil olduğundan fiil cümlesidir.
- Yüklem sonda yer aldığından kurallıdır.
- Olumsuzluk eki veya olumsuz anlam bulunmadığından olumludur.
Çalışma önerisi
Dört sütun aç: tür – yer – anlam – yapı. Sorunun hangi sütunu istediğini işaretleyip yalnız o ölçüte göre ilerle.
Tek bir “cümle türü” var sanmak veya yüklemin yerini sınıflandırırken sözcük türüne odaklanmak.
Kendini kontrol et
Verdiğin her etiketin ait olduğu ölçütü söyleyebiliyor musun?