8. sınıf · Türkçe · Metin ve Söz Varlığı
Deyimler ve Atasözleri konu anlatımı
Deyimler çoğunlukla bir durum, duygu veya davranışı kalıplaşmış biçimde anlatır. “Kulak vermek”, uyarıyı dikkatle dinleyip önemsemektir. Atasözleri ise genel bir gözlem, deneyim veya öğüt taşır: “Damlaya damlaya göl olur” küçük birikimlerin zamanla büyüyebileceğini söyler. İkisini ayırmak için ifadenin türüne ve bağlamına bak; kalıplaşmış sözcükleri sözcüğü sözcüğüne yorumlama. Aşağıdaki iki örneği ayrı ayrı çözerek farkı pekiştir.
Bu konudan soru çöz →Temel kural
Deyim, çoğunlukla belirli bir durumu anlatır; atasözü genellikle herkes için geçerli olabilecek genel yargı veya öğüt sunar.
Konuyu öğren
Deyimin anlamını bütün olarak bul
“Kulak vermek” fiziksel bir hareket değil; birini dikkatle dinleyip dikkate alma durumudur.
Atasözünün genel yargısını yakala
“Damlaya damlaya göl olur” tek kişinin değil, tekrar eden küçük birikimlerin genel sonucunu anlatır.
Bağlama yerleştir
Deyim, uyarıyı dinleyen kişi için; atasözü, düzenli küçük tasarruflarla hedefe yaklaşan kişi için uygun olabilir.
Kalıbı ve anlamı koru
Deyim/atasözünü rastgele eş anlamlılarla değiştirme; her iki ifadeyi de bir bütün olarak değerlendir.
Çözümlü örnek
Örnek durum: Bir deyim ve bir atasözünü bağlam içinde karşılaştıran iki örnek.
Soru: Deyim ile atasözünün işlevlerini karşılaştır.
Yanıt: Deyim somut bir durumu; atasözü genel bir hayat dersini anlatır.
- Deyimde kişinin yaptığı davranışa bak.
- Atasözünde deneyimden çıkarılan genel yargıyı ara.
Çalışma önerisi
Önce sözün kalıplaşmış anlamını sade Türkçeyle ifade et; sonra “bu bir durumu mu anlatıyor, genel öğüt/yargı mı söylüyor?” diye sor.
Deyimi kelimelerin sözlük anlamına göre çözmek veya her kalıplaşmış ifadeyi atasözü sanmak.
Kendini kontrol et
Deyim için davranışı, atasözü için genel dersi birer cümleyle açıklayabiliyor musun?