8. sınıf · Türkçe · Dil Bilgisi
Fiilimsiler konu anlatımı
Fiilimsiler fiil kök veya gövdelerinden türeyip fiil anlamını korurken cümlede isim, sıfat ya da zarf görevi üstlenir. İsim-fiiller “-ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek”; sıfat-fiiller farklı niteleme ekleri; zarf-fiiller ise eylemin zamanını veya oluş biçimini belirten ekler alabilir. Ek ezberi başlangıçtır ama karar ölçütü değildir: sözcüğün cümledeki görevi ve kalıcı isim olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Bu konudan soru çöz →Temel kural
Fiilimsi fiilden türemiştir, fakat çekimli yüklem değildir; türünü cümledeki görevi belirler.
Konuyu öğren
Önce yüklemi bul
Cümlenin çekimli yüklemini ayır; fiilimsiyle çekimli fiili karıştırma.
İsim-fiili görevinden tanı
“Yüzmek sağlıklıdır” cümlesindeki “yüzmek” isim görevinde kullanılır.
Sıfat ve zarf görevini ayır
“Koşan çocuk”ta “koşan” çocuğu niteler; “koşarak geldi”de “koşarak” geliş biçimini bildirir.
Kalıcı isimleri ele
“Dondurma eridi”de “dondurma” kalıcı isimdir; yalnız “-ma”ya bakarak isim-fiil deme.
Çözümlü örnek
Örnek durum: “Koşarak gelen çocuk, yere düşen kitabı almak için eğildi.”
Soru: Cümledeki fiilimsileri türleriyle eşleştir.
Yanıt: Koşarak: zarf-fiil; gelen ve düşen: sıfat-fiil; almak: isim-fiil.
- “Eğildi” çekimli yüklemdir, fiilimsi değildir.
- “Gelen çocuk” ve “düşen kitap” ifadelerinde sözcükler isimleri niteliyor.
- “Koşarak” geliş biçimini; “almak” ise eylem adını anlatıyor.
Çalışma önerisi
Sıra değişmesin: Yüklemi bul → fiilden türeyenleri işaretle → cümlede isim mi, sıfat mı, zarf mı görevinde olduğuna bak.
“-ma/-ış/-mak” gördüğün her sözcüğü fiilimsi sanmak; kalıcı isimleri gözden kaçırmak.
Kendini kontrol et
Seçtiğin fiilimsiye “hangi ismi niteliyor / hangi eylemi tamamlıyor?” sorularını yöneltebiliyor musun?